Modern sanat tarihinde monokrom, resmin temsilden, anlatıdan ve renk çeşitliliğinden uzaklaşarak kendi maddi ve kavramsal sınırlarına yöneldiği önemli bir kırılma noktası olarak öne çıkıyor. Kazimir Maleviç’in Siyah Kare’si tek renkli yüzeyiyle resim için yeni bir başlangıç alanı açarken, Aleksandr Rodçenko’nun kırmızı, sarı ve mavi monokrom çalışmaları bu yaklaşımı resmin sınırlarına kadar taşıyor.
Böylece monokrom, yalnızca bir renk tercihi olmaktan çıkarak resmin ne olduğu ve hangi unsurlardan arınarak varlığını sürdürebileceği üzerine bir sorgulamaya dönüşüyor. İsmail Şimşek’in Monokrom sergisi ise bu tarihsel mirası farklı bir perspektiften ele alıyor.
Sanatçının son dönem çalışmalarından oluşan sergi, modernizmin tek renkle arınma idealini tersine çevirerek renkli ve katmanlı yüzeylerin altında devam eden değişmezliğe işaret ediyor. Şimşek’in pratiğinde monokrom, tek bir rengin saflığından çok, farklı renklerin ve malzemelerin bir araya geldiği yüzeylerde değişmeden kalan yapısal bir durumu ifade ediyor.
Bu yaklaşımda renk, yalnızca canlılığın göstergesi değil; görünüş ile görünüşün altında varlığını sürdüren gerçeklik arasındaki mesafeyi açığa çıkaran bir unsur olarak beliriyor. Heykel eğitiminin kazandırdığı yapısal düşünme biçimi, Şimşek’in malzemeyle kurduğu ilişkinin temelini oluşturuyor.
Sanatçının yüzeyleri, Piet Mondrian’ın resimsel düzen anlayışı ile Naum Gabo’nun konstrüktif mekân yaklaşımını bir araya getirerek çizgi ve rengin maddesel bir yapıya dönüştüğü alanlar yaratıyor. Mondrian’da çizgi, renk alanlarını birbirinden ayırarak kompozisyonun düzenini kurarken Gabo’nun çalışmalarında mekânsal ilişkileri ve kuvvetin yönünü görünür kılan yapısal bir öğe olarak karşımıza çıkıyor.
Şimşek ise bu iki yaklaşım arasında kurduğu ilişkide çizgiyi yalnızca sınır belirleyen bir işaret olmaktan çıkarıyor. İpler ve düğümler aracılığıyla çizgi, yüzeyi hem bölen hem de parçaları birbirine bağlayan fiziksel bir unsura dönüşüyor.
Sanatçının çalışmalarında renk de benzer biçimde, yüzeye eklenen optik bir değer olmanın ötesine geçerek formun oluşumuna doğrudan katılan maddi bir niteliğe bürünüyor. Tek renkli zeminler; ipler, kumaşlar ve dar dokumalar aracılığıyla bölünüyor, geriliyor, sarılıyor ve yeniden birbirine bağlanıyor.
Bu müdahaleler, yüzeyde bir yandan düzen oluştururken diğer yandan sürekli hissedilen bir gerilim yaratıyor. Böylece çizgi, temsil eden bir işaretten maddi bir kuvvet hattına; renk ise görsel bir nitelikten yapının taşıyıcı unsurlarından birine dönüşüyor.
Resimsel alan ile heykelsi yapı arasındaki sınırda şekillenen bu kompozisyonlarda denge, tamamlanmış ve kalıcı bir uyumdan ziyade her an değişebilecek kırılgan bir ilişki olarak varlığını sürdürüyor. Şimşek’in renkli olmak ile renkli görünmek arasında kurduğu ayrım da serginin temel meselelerinden birini oluşturuyor.
Yüzeydeki renk çeşitliliği ilk bakışta canlı ve uyumlu bir bütünlük izlenimi yaratsa da bu görünümün altında malzemenin, çizginin ve yapının taşıdığı gerilim varlığını koruyor. Sanatçının ifadesiyle denge, “henüz ayarı bozulmamış bir ‘şu an’” olarak tanımlanıyor.
Bu geçici an, eserlerdeki biçimsel ilişkilerin sürekli yeniden kurulduğu, uyum ile bozulma ihtimalinin yan yana var olduğu bir alan açıyor. İsmail Şimşek’in Monokrom başlıklı kişisel sergisi, 26 Aralık 2026 tarihine kadar SANATORIUM Tophane’de ziyaret edilebilir.
Adana'da firari hükümlü saklandığı evin banyosunda yakalandı.(AA)
