Türkiye'nin F-35 savaş uçağı programına olası dönüşü ve bu süreçte izlenecek teknik aşamalar, havacılık dünyasında geniş yankı uyandırmaya devam ediyor. Siyasi ve diplomatik kulislerde hareketlilik sürerken, sürecin endüstriyel ve operasyonel boyutları da netleşmeye başlıyor.
Amerikan hayalet uçakları ve F-35'ler için kritik radar soğurucu polimer malzemelerin tedarikini yürüten uzman isim Ergün Kırlıkovalı, programdan ayrılan bir ülkenin geri dönüşünün havacılık tarihinde benzeri görülmemiş çok katmanlı bir süreç olacağını vurguluyor. İlk adımda Washington yönetiminin yaptırımların kaldırıldığını Kongre'ye resmi olarak bildirmesi ve 2021 yılında feshedilen ortaklık anlaşmasının hukuki olarak yeniden tesis edilmesi gerekiyor.
Süreçteki en somut başlıkların başında mali mutabakat geliyor. Türkiye'nin programdan çıkarılmasıyla askıya alınan 1.4 milyar dolarlık ödemesi ile uçakların yıllardır tutulduğu hangarların bakım masraflarının mahsuplaşılması bekleniyor. Uzmanlar, bu süreçte fonun uzun yıllar boyunca elde ettiği potansiyel faiz gelirinin de masaya yatırılabileceğini belirtiyor.
Hangarlarda yıllardır muhafaza edilen jetlerin durumu da ayrı bir operasyonel hazırlık gerektiriyor. 'Derin uyku' adı verilen özel bir koruma prosedürüyle saklanan uçakların korozyona karşı mühürlendiği, bu nedenle teslimat öncesinde kapsamlı bir teknik kontrolden geçeceği ifade ediliyor. Yakıt hatlarından hidrolik sıvılara, filtrelerden kuruma riski taşıyan kauçuk contalara kadar pek çok bileşenin mikroskobik testlerden geçirileceği, uçuş bilgisayarları ve radar kaplamalarının güncelleneceği kaydediliyor. Bu bakım ve modernizasyon sürecinin yaklaşık 6 ila 12 ay sürmesi öngörülüyor.
Öte yandan, Türkiye'nin eski üretim ortaklığı haklarının doğrudan geri alınmasının mevcut tedarik zinciri sözleşmeleri nedeniyle hukuki ve ticari zorluklar barındırdığına dikkat çekiliyor. Ancak Roketsan ve Aselsan gibi savunma sanayi devlerinin geliştirdiği mühimmatların entegrasyonu, tıkanan hatlar için yedek parça tedariği veya Türkiye'nin bölgesel bir bakım ve onarım üssü haline gelmesi gibi alternatif iş modelleri üzerinde duruluyor.
Uzmanlar, F-35 gibi teknolojik platformların envantere girmesinin milli muharip uçak KAAN projesine zarar vermeyeceğini, aksine iki farklı beşinci nesil uçağın Türk Hava Kuvvetleri'ne stratejik üstünlük sağlayacağını ifade ediyor.
