“Ağlamayana mama vermezler” diye bir atasözümüz var. İş hayatında bunun karşılığı, “istemeyene para vermezler” diyebiliriz.
İstemek için önce insanın haklarını bilmesi gerekir. Yeni çalışma izni, çoğu işçinin varlığından haberdar olmadığı haklardandır.
İş Kanunu’na göre, süresi belli olmayan sözleşmeler feshedilmeden belli bir süre önce karşı tarafa bilgi verilmesi gerekir. Buna ihbar süresi denilir.
İş sözleşmeleri genel olarak belirsiz süreli sözleşmelerdir. İhbar süresi, işi 6 aydan az sürmüş işçi için 2 hafta; 6 aydan 1,5 yıla kadar süren işçi için 4 hafta, 1,5 yıldan 3 yıla kadar süren işçi için 6 hafta; 3 yıldan fazla süren işçi için 8 haftadır.
Kanunla belirlenen bu süreler asgari sürelerdir. İş sözleşmesiyle daha da artırılabilir.
Bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyen işveren veya işçi, ihbar süresi kadar ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır. İşçilerin çoğunun bilmediği hakları bu noktada ortaya çıkıyor.
İş Kanunu’nun 27’nci maddesi işçilere yeni iş arama izni hakkını düzenliyor. Buna göre, ihbar süresi içinde işveren işçiye yeni bir iş bulması için iş arama izni vermek zorunda.
İş arama izninin iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapılmadan verilmesi gerekir. Yeni iş arama izninin süresi, günde 2 saatten az olamaz.
İşçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir. Ancak, iş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçi bu talebini, işten ayrılacağı günden evvelki günlere rastlatmak için işverene önceden bildirmelidir.
Kanuna göre, işveren yeni iş arama iznini vermezse veya izni eksik kullandırırsa o süreye ilişkin ücreti işçiye ödemek zorundadır. Dahası da var.
İşveren iş arama izni esnasında işçiyi çalıştırırsa işçinin izin kullanarak bir çalışma karşılığı olmaksızın alacağı normal ücrete ilaveten, çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde 100 zamlı ödemekle yükümlüdür. Yukarıda da anlattığım gibi, yeni iş arama izni işçinin ihbar süresi boyunca verilir.
Örneğin, iş yerindeki çalışma süresi 3,5 yıl olan işçi işten çıkartıldığında 8 hafta ihbar süresi tanınmıştır. Sekiz hafta içinde 48 iş günü vardır.
Bu da toplam 96 saat yeni iş arama izni demektir. Yeni iş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçi, 96 saatin günlük 7,5 saate bölünmesi suretiyle, ihbar süresinden 12 tam gün ve 6 saat önce çalışmayı bırakır.
Kanun, işveren işçiye iş arama izni kullandırmamışsa, bu süreler için normal ücrete ilaveten yüzde 100 zamlı ücret ödemesini emrediyor. Örneğin, saatlik ücretin brüt 250 TL olduğunu kabul edelim.
İşveren, örneğimizdeki işçiye hiç yeni iş arama izni kullandırmadıysa 96 Saat x 500 TL hesabıyla, brüt 48.000 TL ödemek zorundadır. Yargıtay, iş arama izninin kullandırılmaması durumunda ihbar bildirimini geçersiz saymıyor ancak kullandırılmayan iş arama izin sürelerine ilişkin ücretin ayrıca ödenmesini istiyor.
