Bartın'da doğal taşın geleneksel yöntemlerle işlenmesiyle üretilen, yaklaşık 200 yıllık geçmişe sahip yöresel pişirme aracı taş sac, 2021'de "Kurucaşile taş sacı" olarak coğrafi işaret tescili aldı. Bölgedeki sayılı ustalar tarafından çivi, balta ve kazma yardımıyla kayalardan sökülen parçalardan elde edilen taş sac, bölgede uzun yıllardır kullanılan özgün pişirme aracı olmasının yanında gastronomi ve turizm açısından da önemli potansiyel taşıyor.
Taş sac üretiminin geliştirilmesi ve uluslararası gastronomi pazarına açılarak modern mutfaklarda yaygınlaştırılması hedefiyle Bartın Ticaret ve Sanayi Odası'nca (TSO) hazırlanan "Kurucaşile Taş Sacının Gastronomi Pazarında Konumlandırılması Projesi", Batı Karadeniz Kalkınma Ajansının (BAKKA) 2026 Yılı Yerel Ürünlerin Markalaşması Teknik Destek Programı kapsamında desteklenmeye hak kazandı. Ekmek, yufka ve yemek yapımında kullanılan "Kurucaşile taş sacı"nın proje kapsamında "pizza taşı" olarak tasarlanan numunesi İtalya'daki zincir pizza şirketine gönderildi.
Bartın TSO Başkanı Halil Balık, Türkiye'de benzerinin bulunmadığını düşündükleri taş sacın tanıtılması ve bilinirliğinin artırılması amacıyla çalışma başlattıklarını söyledi. Balık, öncelikle 2021'de ürüne coğrafi işaret tescilini aldıklarını, ardından ustalarla görüşerek üretim sürecindeki sorunları ve ihtiyaçları belirlediklerini kaydetti.
Taşın çıkarıldığı bölgeye ilişkin izin ve kiralama çalışmaları yürüttüklerini aktaran Balık, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Valilik ve Milli Emlak ile görüşmeler yaptıklarını ifade etti. Balık, izinlerin alınmasının ardından üretimin daha teknolojik yöntemlerle geliştirilmesini istediklerini anlatarak, "Kurucaşile taş sacını ulusal alanda markalaştırmak ve gastronomi piyasasına sokmak istiyoruz.
Tüm mutfaklarda ve endüstriyel mutfaklarda kullanılmasını hedefliyoruz. Yepyeni bir ürün, yepyeni bir pişirme sistemi olacak.
Ustalarımızın farklı ürün denemeleri de var. Teknolojiyle bu ürünler daha da çeşitlenecek" diye konuştu.
Taş sacın yalnızca geleneksel yemeklerin hazırlanmasında değil, et ve balık gibi ürünlerin pişirilmesinde de kullanılabileceğini dile getiren Balık, büyükşehirlerde ve apartmanlarda yaşayanların da üründen yararlanabileceğini kaydetti. Balık, taş sacın "pizza taşı" olarak tasarlanan numunesinin İtalya'daki zincir pizza şirketine gönderildiğini aktararak, "Taş sacın farklı kullanım alanlarıyla daha geniş tüketici kitlesine ulaşmasını amaçlıyoruz.
Yüzde 60 kil, yüzde 40 cam içeren ve doğal volkanik bir ürün olan taş sacın üretim kapasitesinin artırılmasını ve teknolojik imkanlarla ürün çeşitliliğinin geliştirilmesini de önemli buluyoruz" dedi. Karaman köyünde taş sacı yapan 5 ustadan biri olan 58 yaşındaki Vural Kayık da babasının yanında 12 yaşında çırak olarak başladığı mesleği dört kuşaktır sürdürdüklerini söyledi.
Taşın çıkarılmasının ve saca dönüştürülmesinin zahmetli olduğundan bahseden Kayık, "Taş ocaklarından yaklaşık 10 santimetre kalınlığında çıkarılan bu taşlar işlenerek kullanıma hazır hale getiriliyor. Bu taşı önce ocaklardan çıkarıyoruz, sonra patpatlarla (tarım aracı) aşağıya indiriyoruz.
Burada da kazmayla, baltayla yonta yonta kullanılabilir hale getiriyoruz. Bir sacı da bir günde ancak meydana getirebiliyoruz" ifadelerini kullandı.
Kayık, torna ve tesviye atölyelerinin kurulması ve mesleği öğrenmek isteyen gençlerin yetiştirilmesiyle üretimin sürdürülebilir hale gelebileceğini anlatarak, "Merak eden var ama bizim gibi kazmayla, baltayla değil, torna ve tesviyeyle ancak yapılabilirse bu iş devam eder. Pazarlama ve reklam anlamında sıkıntımız yok ancak bu ürünü daha fazla yapabilmemiz lazım.
Makineleşmeyle bu işi yapabilirsek Türkiye ve dünya mutfaklarına son derece sağlıklı bu ürünü sunabiliriz" diye konuştu.
